آیین شب یلدا در شال
آیین شب یلدا در شال
شب یَلدا یا شب چلّه، بلندترین شبِ سال در نیمکرهی شمالیِ زمین است که توسط ایرانیان و بسیاری از دیگر اقوام، جشن گرفته میشود.
واژهی «یلدا» ریشهی سُریانی دارد و بهمعنای «زایش» و «تولد» است؛ شب ولادت خورشید (مهر/میترا).
واژهی «چلّه» برگرفته از چهل و مخفف «چهله» و صرفاً نشاندهندهی گذشتِ یک دوره زمانیِ معین (و نه الزاماً چهل روزه) است.
چله و جشنهایی که در این شب برگزار میشود، یک سنت باستانی است. مردم روزگاران دور که کشاورزی، بنیان زندگی آنان را تشکیل میداد، متوجه بودند که در بعضی فصول، روزها بسیار بلند میشود و در نتیجه در آن روزها، از روشنی و نور خورشید بیشتر میتوانستند استفاده کنند.
این اعتقاد پدید آمد که نور و تابش خورشید، نماد نیک بوده و با تاریکی و ظلمت شب در نبرد و کشمکش اند. مردم دوران باستان دریافتند که کوتاهترین روزها، آخرین روز پاییز است و بلافاصله پس از آن، روزها به تدریج بلندتر و شبها کوتاهتر میشوند؛ از همین رو آنرا «شب زایش خورشید» نامیده و آنرا آغاز سال قرار دادند. بدینسان در دوران کهنِ اَوستایی، سال با فصل سرد شروع میشد و در اوستا، واژه Sareda, Saredha «سَرِدَ» که مفهوم «سال» را میرساند، خود به معنای «سرد» است و این به معنی بشارت پیروزی اورمزد بر اهریمن است. تاریکی نماینده اهریمن بود و چون در طولانیترین شب سال، تاریکیِ اهریمنی بیشتر میپاید، این شب برای ایرانیان، نحس بود و چون فرا میرسید، آتش میافروختند تا تاریکی و عاملان اهریمنی، نابود شده و بگریزند. مردم گرد هم جمع شده و شب را با خوردن، نوشیدن، شادی و پایکوبی و گفتگو به سر میآوردند و به افتخار «اورمزد» و «مهر» یا خورشید، خوانی ویژه میگستردند.
روز پس از شب یلدا (یکم دی ماه) «خورروز» (روز خورشید) نامیده میشد و تعطیل عمومی بود. خورروز در ایران باستان، روزِ برابری انسانها بود.
در این روز، همگان از جمله پادشاه، لباس ساده میپوشیدند تا یکسان به نظر آیند و کسی حق دستور دادن به دیگری نداشت و کارها داوطلبانه انجام میگرفت نه تحت امر.
در این روز، جنگ و خونریزی حتی کشتن گوسفند و مرغ ممنوع بود. ایرانیان که درخت «سرو» را مظهر قدرت نور در برابر تاریکی و سرما میدانستند، در «خورروز» در برابر آن میایستادند و عهد میکردند که تا سال بعد، یک سروِ دیگر بکارند.
شباهت یلدا با جشنهای دیگر اقوام
محققان معتقدند که مسیحیت غربی، چارچوب خود را از مذاهب پیشین مانند «میترایسم» گرفته است و برای نمونه، کریسمس به عنوان آمیزهای از جشنهای زایش میترا، در قرن چهارم میلادی به عنوان زادروز رسمی مسیح در نظر گرفته شد. آیین میترائیسم، بر پایه پرستش ایزد باستانیِ ایرانزمین، میترا، در سرزمینهای تحت فرمانروایی روم باستان نیز اشاعه زیادی یافته بود و بسیاری از رومیان، رویدادِ بلندتر شدنِ روزها را با شرکت در مراسمی به منظور بزرگداشت میترا (مهر، خورشید) جشن میگرفتند. این جشنها و سایر مناسک تا روز اول ژانویه ادامه مییافت که رومیان آنرا آغاز سال جدید میدانستند.
در شال این شب مثل سایر اقوام ایرانی گرامی داشته می شود .زنان برای این شب تدارک زیادی می بینند یکی از غذاهایی که برای این شب مهیا می شود ترشَ تَرَه می باشد زنان برای تهیه آن به باغات رفته و تره را تهیه می کنند کسانی که اقوامی در گیلان دارند سعی می کنند فامیلهای خود ر ا در شال از ماهی سفید و ترب و... بی نسیب نکنند . یادش بخیر کسانی که در شال بواسطه نداشتن گاو و یا گوسفند ماست نداشتند در این شب توسط همسایگانی که احشام داشتند سعی می کردند سفره همسایه شان از این نعمت بی بهر ه نمانَد .در شال در این شب از هر غذایی مقداری بر ای صبح نگه می دارند
السلام علیک یا سید ابوالقاسم